Từ những ý tưởng định hướng của các cấp lãnh đạo, trên cơ sở nghiên cứu thực tế tại một số nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia..., đến nay Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) đã từng bước hiện thực hóa mô hình tổ chức với đầy đủ bộ máy lãnh đạo, bộ máy tham mưu và đội ngũ CBCNV dày dạn kinh nghiệm, chuyên nghiệp và bản lĩnh trong lĩnh vực đầu tư phát triển đường bộ cao tốc.

1. Xây dựng mô hình tổ chức công ty mẹ - công ty con

Trong đó, công ty mẹ - VEC (Tổng công ty nhà nước hạng đặc biệt) với 08 phòng tham mưu, 05 Ban quản lý dự án, 02 trung tâm và 04 công ty con (Công ty TNHH MTV Vận hành và Bảo trì đường cao tốc Việt Nam – VEC O&M; Công ty cổ phần Tư vấn đường cao tốc Việt Nam – VEC C; Công ty cổ phần Dịch vụ đường cao tốc Việt Nam – VEC S; Công ty cổ phần Dịch vụ kỹ thuật đường cao tốc Việt Nam – VEC E). 

Tổng số CBCNV của VEC hiện nay là gần 1.200 người, trình độ đại học và trên đại học chiếm 85%.

Trên cơ sở phát triển của VEC, ngày 27/11/2007 Thủ tướng Chính phủ đã có Văn bản số 1837/TTg-VX cho phép xếp hạng VEC là công ty nhà nước hạng đặc biệt, và Văn bản số 2371/VPCP-ĐMDN ngày 14/9/2009 chỉ đạo chuyển đổi VEC thành Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam. Việc chuyển đổi VEC thành Tổng công ty sẽ nâng cao vị thế và nhiệm vụ của VEC, tạo điều kiện thuận lợi để VEC mở rộng hợp tác, thu hút vốn đầu tư cho các dự án đường bộ cao tốc.

Lễ công bố chuyển đổi Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam thành Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam

2. Xây dựng và trình duyệt các cơ chế chính sách phù hợp với mô hình hoạt động của VEC

Ngay sau khi đi vào hoạt động, VEC đã gặp rất nhiều khó khăn do cơ chế chính sách hiện tại không thích ứng với mô hình hoạt động thí điểm, đặc biệt là cơ chế huy động vốn. Với VEC, nhu cầu huy động vốn lớn, thời gian hoàn vốn dài, vốn điều lệ nhỏ (1.000 tỷ đồng), đã được huy động toàn bộ cho Dự án đường cao tốc Cầu Giẽ-Ninh Bình nên VEC không có vốn lưu động để hoạt động, thế nhưng cơ chế hiện hành không cho phép VEC huy động vốn lớn hơn 3 lần vốn pháp định, không cho phép phát hành trái phiếu quay vòng để trả nợ; trái phiếu có kỳ hạn tối đa là 15 năm nhưng dự án chỉ có thể hoàn vốn trên 30 năm... Trước tình hình đó, VEC đã xây dựng và trình duyệt một số cơ chế, chính sách đặc thù đảm bảo cho quá trình hoạt động của mình. Ngày 10 tháng 9 năm 2007, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1202/QĐ-TTg về việc thí điểm một số cơ chế chính sách cho các dự án đầu tư, khai thác đường bộ cao tốc do VEC làm Chủ đầu tư. Theo đó, VEC:   

- Được vay lại vốn ODA của Chính phủ; từ nguồn vốn vay thông thường hoặc vay thương mại của các Chính phủ, các tổ chức tín dụng quốc tế; từ nguồn vốn phát hành trái phiếu quốc tế dài hạn của Chính phủ. 

- Được phát hành trái phiếu công trình trong nước và quốc tế, do Chính phủ bảo lãnh. Trường hợp trong thời gian hoàn vốn của dự án, VEC chưa thu hồi đủ vốn để trả các khoản vay thì được phát hành thêm trái phiếu để hoàn trả.      

- Được vay vốn tín dụng đầu tư phát triển.   

- Được tự quyết định mức thu phí đường bộ.          

- Được khai thác các dịch vụ dọc tuyến đường cao tốc do VEC làm Chủ đầu tư. 

- Được Nhà nước xem xét hỗ trợ chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng đối với những dự án đường cao tốc do Nhà nước yêu cầu đầu tư nhưng khả năng thu phí hoàn vốn thấp.  

Đây là hành lang pháp lý quan trọng để VEC hoạt động có hiệu quả.

Ngày 08/11/2013, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 2072/QĐ-TTg về việc tái cơ cấu nguồn vốn đầu tư 5 dự án đường bộ cao tốc của Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam. Việc tái cơ cấu nguồn vốn đầu tư 5 dự án đã giải quyết được cơ bản các khó khăn trong việc thực hiện đầu tư và quản lý các dự án của Tổng công ty.

Với việc tái cơ cấu các dự án, tiến độ triển khai các dự án đã được đẩy nhanh. Nhiều dự án đã hoàn thành đưa vào khai thác thu phí, cải thiện đáng kể về giao thông, phát huy hiệu quả kinh tế-xã hội, được đánh giá cao, nâng thứ hạng hạ tầng giao thông Việt Nam trên bảng xếp hạng trên thế giới. Doanh thu đã có để tạo đà cho việc huy động vốn đầu tư các công trình tiếp theo, kể cả việc vay ngân hàng trong những thời điểm cấp bách để phục vụ cho xây dựng các dự án.

Để ngày càng phát triển trên tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Giao thông vận tải, tái cơ cấu mô hình tổ chức và hoạt động của VEC cũng như xác định vốn điều lệ của VEC để cổ phần hóa Công ty mẹ - Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam là phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước và theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Văn bản số 9848/VPCP-ĐMDN ngày 09/12/2014 về cổ phần hóa Công ty mẹ - Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam, VEC đang triển khai xây dựng và chuyển đổi mô hình Tổng công ty TNHH một thành viên sang hoạt động theo mô hình công ty cổ phần, nhằm huy động tối đa nguồn lực để đầu tư xây dựng các tuyến đường bộ cao tốc quốc gia như đề án ban đầu khi thành lập.

Sự cần thiết phải tái cơ cấu VEC

Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam là doanh nghiệp nhà nước hoạt động theo mô hình công ty mẹ-công ty con và Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ (1.018 tỷ đồng). Các dự án VEC được giao làm Chủ đầu tư được thực hiện chủ yếu từ 2 nguồn vốn: VEC vay lại của Chính phủ vay các nhà tài trợ, phần vốn còn lại VEC phát hành trái phiếu công trình có bảo lãnh của Chính phủ. Tuy nhiên với số vốn điều lệ (1.018 tỷ đồng) và tài sản của VEC cũng chưa được hình thành và xác định, do đó việc huy động vốn từ các tổ chức xã hội, tư nhân là rất khó khăn; việc phát hành trái phiếu công trình cũng không thực hiện được do quy định của Luật Quản lý nợ công (tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu không được quá 3 lần); và các Nhà tài trợ quốc tế đều cho rằng khả năng tài chính của VEC là không mạnh; khả năng trả nợ của một số dự án do VEC đang đầu tư xây dựng là thấp, đồng thời các dự án hoàn thành và đưa vào khai thác cũng chỉ đảm bảo hoàn trả toàn bộ hoặc một phần vốn vay trong thời gian vay, do đó nguồn kinh phí để tái đầu tư và xây dựng các dự án mới là hết sức khó khăn. Vì vậy, để tiếp tục đầu tư và phát triển cần có sự hỗ trợ từ Chính phủ cho VEC.

Trước tình hình đó, từ năm 2012, Bộ GTVT đã chỉ đạo VEC xây dựng Đề án tái cơ cấu, thực hiện theo Chỉ thị số 03/CT-TTg ngày 17/01/2012 của Thủ tướng Chính phủ về việc “đẩy mạnh tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước”. VEC đã lập phương án tái cơ cấu mô hình tổ chức và nguồn vốn đầu tư trình Bộ GTVT và Bộ đã báo cáo Chính phủ. Bộ GTVT đã phê duyệt Đề án tái cơ cấu tổ chức, hoạt động của VEC tại Quyết định số 1902/QĐ-BGTVT ngày 13/8/2012, đồng thời tiếp tục chỉ đạo VEC lập phương án tái cơ cấu tài chính của 5 dự án để trình Bộ và Chính phủ.  Ngày 12/11/2012, VEC đã trình Bộ và Bộ đã trình Chính phủ. Sau khi có ý kiến của Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch&Đầu tư, Thủ tướng đã có Quyết định số 2072/QĐ-TTg ngày 08/11/2013 về tái cơ cấu nguồn vốn của 5 dự án do VEC làm chủ đầu tư.

Việc tái cơ cấu VEC sẽ nâng cao năng lực hoạt động, hiệu quả sản xuất kinh doanh, sức cạnh tranh của VEC để tương xứng với nguồn lực được giao, huy động được tối đa các nguồn vốn để đầu tư phát triển đường bộ cao tốc; lành mạnh hóa và nâng cao năng lực tài chính, đảm bảo cơ cấu tài chính hợp lý cho sự phát triển lành mạnh và bền vững của VEC, phù hợp với xu thế thời đại, đảm bảo cho VEC làm tốt vai trò nòng cốt trong lĩnh vực đầu tư xây dựng hệ thống đường bộ cao tốc quốc gia, góp phần vào sự phát triển, tạo môi trường thuận lợi, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội các vùng miền.

Để tiếp tục hoàn thiện mô hình của VEC theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định số 2072/QĐ-TTg cùng với xu thế đổi mới và chỉ đạo của Chính phủ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động để đạt được mục tiêu đề ra: Huy động tối đa các nguồn vốn để đầu tư phát triển đường bộ cao tốc. Do đó, việc tái cơ cấu tổng thể mô hình tổ chức hoạt động, cổ phần hóa là hết sức cần thiết trong thời điểm hiện nay đối với Tổng công ty.

3. Tổ chức thu xếp các nguồn vốn đầu tư           

VEC phát hành trái phiếu công trình cho các Dự án đường cao tốc: Cầu Giẽ - Ninh Bình, Nội Bài - Lào Cai; vốn đối ứng Dự án đường cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây; vay lại từ các khoản vay của Chính phủ từ các tổ chức tín dụng quốc tế (ADB, WB, JICA).

VEC đã chủ động tiếp xúc các nhà tài trợ quốc tế để vay các nguồn vốn lớn cho các dự án lớn và huy động các nguồn vốn khác từ xã hội. Tổng nguồn vốn huy động cho 5 dự án (Cầu Giẽ - Ninh Bình, Nội Bài – Lào Cai, TP. Hồ Chí Minh – Long Thành - Dầu Giây, Đà Nẵng – Quảng Ngãi, Bến Lức – Long Thành) là 125.572 tỷ đồng.

4. Đầu tư, phát triển mạng đường bộ cao tốc

4.1. Các dự án đã đưa vào khai thác

a. Đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình

b. Đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai

c. Đường cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây

4.2. Các dự án đang triển khai

a. Dự án xây dựng đường cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi

b. Dự án xây dựng đường cao tốc Bến Lức – Long Thành

4.2. Dự án chuẩn bị đầu tư

Dự án xây dựng đường cao tốc Hà Nội – Lạng Sơn (đoạn Km1+800 – Km45+100)

5. Tổ chức quản lý, vận hành khai thác

6. Các lĩnh vực hoạt động khác